Skip to main content

VAI TRÒ CỦA NHÀ TRƯỜNG, THẦY CÔ GIÁO VÀ CHA MẸ HOC SINH TRONG XÂY DỰNG VĂN HÓA HỌC ĐƯỜNG

      Trong đời sống xã hội, con người chịu ảnh hưởng bởi môi trường văn hóa mà trong đó họ sống và hoạt động. Mỗi dân tộc có một nền văn hóa riêng, nó là nhân tố quan trọng tạo nên sức mạnh và bản sắc của dân tộc đó. Tổ chức cũng vậy, nó cũng có một truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa mà ta tạm gọi là văn hóa tổ chức. Văn hóa tổ chức là một yếu tố rất quan trọng mà nhà quản lý cần xây dựng và duy trì nhằm tạo động lực đưa đơn vị phát triển nhanh và bền vững. Nhìn một cách tổng thể, văn hóa tổ chức bao gồm những giá trị và chuẩn mực chung được biểu hiện thành những nguyên tắc sống, những nguyên tắc ứng xử có tác dụng chỉ dẫn hành vi của cá nhân trong tổ chức đó. Đối với trường học, văn hóa tổ chức có thể được gọi là văn hóa học đường. Vậy văn hoá học đường là gì? Có thể hiểu đó là những quan niệm, chuẩn mực quy định cách xử sự giao tiếp giữa người học với nhau, giữa trò với thầy và ngược lại; là cách học và tiếp thu kiến thức. Văn hoá còn được thể hiện qua triết lí giáo dục của nhà trường, qua hành vi giao tiếp, cách ăn mặc, cách ứng xử với cảnh quan môi trường...
 
      Văn hóa học đường là môi trường rất quan trọng để rèn luyện nhân cách và giáo dục thế hệ trẻ trở thành những con người sống có hoài bão, có lý tưởng tốt đẹp. Vấn đề xây dựng văn hóa học đường phải được coi là có tính sống còn đối với từng nhà trường, vì nếu học đường mà thiếu văn hóa thì không thể làm được chức năng chuyển tải những giá trị kiến thức và nhân văn cho thế hệ trẻ.
     Có thể nói, hơn 25 năm đổi mới, đất nước đã đạt được những thành tựu to lớn trên mọi lĩnh vực. Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt. Ngành giáo dục đã đạt được những thành tựu lớn lao cả về quy mô lẫn chất lượng. Những năm gần đây, đời sống văn hóa của học sinh có những biến đổi theo nhiều chiều hướng khác nhau. Nền kinh tế, văn hóa, khoa học phát triển tạo điều kiện cho học sinh được tiếp cận với nhiều kênh thông tin, nhiều mô hình học tập tiên tiến, do đó đạt nhiều thành tích trong học tập. Khi phải đối mặt với thực trạng học sinh có những hành vi vô lễ với thầy cô như xé bài kiểm tra bị điểm kém, nói tục, chửi bậy ngay trong lớp, học sinh gây gổ đánh nhau theo kiểu “xã hội đen”, thầy cô giáo đánh học sinh, học sinh “quây” đánh thầy cô giáo...nhiều ý kiến cực đoan đã quy kết trách nhiệm cho ngành giáo dục. Người ta cho rằng giáo dục của ta theo khuôn mẫu, khô cứng, giáo dục không gắn với thực tế, ngành giáo dục không tìm được “triết lý giáo dục”, giáo dục sai đường, muốn trẻ hư cứ đưa...tới trường. 
     Công bằng mà nói, giáo dục đạo đức trong nhà trường chưa đáp ứng được yêu cầu của tình hình mới. Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng môi trường sư phạm không phải là “ốc đảo” trong xã hội ta, một xã hội có bộ phận không nhỏ bị thoái hóa, biến chất, sống theo lối sống thực dụng, vô cảm. Mặt trái của kinh tế thị trường đã và đang tấn công như vũ bão vào văn hóa truyền thống tốt đẹp của chúng ta. Bước ra khỏi cổng trường, học sinh phải đối mặt với rất nhiều tệ nạn xã hội như cảnh dòng người chen chúc hỗn độn trên đường lúc tan tầm, cảnh đánh chửi nhau như cơm bữa trên hè phố...Và cách đây chưa lâu trẻ em được tận mắt chứng kiến cảnh người lớn phá tan tành phố hoa xuân của Hà Nội.
     Khi về nhà, không ít học sinh tận mắt chứng kiến cảnh bố mẹ cãi chửi, thậm chí đánh nhau, được nghe bố mẹ bàn về những mánh lới làm ăn, nghe bố mẹ than phiền những bức xúc ở cơ quan với hàng loạt chuyện ghen ăn, tức ở, chuyện hối lộ, chạy chức chạy quyền...Tất cả những yếu tố trên đã ảnh hưởng đến sự hình thành văn hóa học đường trong nhà trường hiện nay.
     Văn hóa học đường được tạo dựng nên bởi nhiều yếu tố nhưng quan trọng nhất, quyết định nhất theo tôi là ba yếu tố. Đó là nhà trường, đội ngũ thầy cô giáo và vai trò của cha mẹ học sinh
Thứ nhất, vai trò của nhà trường- vai trò chỉ đường
     Theo phương châm giáo dục của thầy Nguyễn Văn Siêu : “Vẫn biết tròn là khôn nhưng nguyện lấy vuông làm mẫu”, trong suốt 20 năm qua, kim chỉ nam trong giáo dục của trường Nguyễn Siêu vẫn kiên trì theo quan điểm: Coi trọng giáo dục đạo đức với mục tiêu “ Vì hạnh phúc gia đình, vì tiến bộ xã hội, thầy mẫu mực, trò chăm ngoan học giỏi. Trong quá trình phát triển và hội nhập hôm nay, quan điểm giáo dục đạo đức, lối sống cho học sinh luôn cần sự đổi mới để góp phần xây dựng văn hóa học đường lành mạnh trong sáng phù hợp với môi trường giáo dục của thời đại toàn cầu hóa. Trong những năm gần đây, hưởng ứng phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, nhà trường đã xây dựng 5 văn hóa: Văn hóa chào, văn hóa xếp hàng, văn hóa đọc, văn hóa tiết kiệm, văn hóa bảo vệ môi trường để góp phần đổi mới hình thức giáo dục đạo đức Năm văn hóa trên đã được thực hiện từ năm 2009 và đến nay đã trở thành “phong cách học sinh Nguyễn Siêu”.
     Đứng trước thực trạng mạng xã hội “facebook” đang có sức công phá trong văn hóa học đường, năm học 2012-2013 nhà trường đã chủ trương giáo dục văn hóa sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử thông minh.
 
      Kết hợp triển khai bộ tài liệu chuyên đề Giáo dục nếp sống thanh lịch, văn minh cho học sinh Hà Nội, Ban giám hiệu đã chỉ đạo thực hiện giáo dục sáu văn hóa kể trên. Các biện pháp cụ thể như: giảng dạy tích hợp lồng ghép trong các tiết học, môn học theo thời khóa biểu chính khóa. Thuận lợi trong tổ chức dạy học 2 buổi/ngày, nhà trường đã dành thời lượng hoạt động ngoài giờ lên lớp để giáo dục về văn hóa học đường như: xây dựng tiết thư viện 1 tiết/tuần, dành 3 tiết/tuần để sinh hoạt ngoại khóa tập thể theo các chuyên đề hướng về các chủ điểm giáo dục nếp sống văn minh, thanh lịch, văn hóa ứng xử giao tiếp và giáo dục các giá trị sống, các kỹ năng xã hội, sức khỏe sinh sản vị thành niên… Tại thư viện, nhà trường mở phòng tư vấn cho học sinh để giúp học sinh tháo gỡ khó khăn tâm lý trong lứa tuổi học sinh, có định hướng tốt trong tương lai và biết làm chủ bản thân
      Riêng với chủ điểm văn hóa sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử thông minh, chúng tôi dự kiến tổ chức thành các chuyên đề để định hướng cho học sinh biết làm chủ thiết bị và có nhìn nhận đúng đắn trước những hành động văn hóa không tốt trên các mạng xã hội, dạy học sinh cách tìm kiếm và chắt lọc thông tin hữu ích phục vụ cho học tập và phù hợp với lứa tuổi là cách tốt nhất để xây dựng văn hóa mạng lành mạnh cho cả một xã hội. Hiện tại, chúng tôi đã đưa chủ điểm này về các chi đoàn, các lớp học để tự học sinh ý thức được những ưu và nhược điểm của mạng xã hội, từ đó học sinh tự đề ra những quy ước riêng theo đơn vị nhóm.

 

Thứ hai, vai trò của giáo viên- vai trò dẫn lối
      Vai trò của người thầy rất quan trọng trong xây dựng văn hóa học đường. Chức năng, nhiệm vụ của thầy cô giáo không chỉ dừng lại ở truyền thụ kiến thức, kỹ năng mà quan trọng hơn cả là chức năng “trồng nhân”. Đặc biệt đối với trường Nguyễn Siêu luôn nhận thấy vai trò người giáo viên chủ nhiệm trong việc xây dựng văn hóa lớp học, trường học.
     Hiện trạng về sự dân chủ trong học sinh , đặc biệt sự đòi hỏi của cha mẹ học sinh ở các trường ngoài công lập đã khiến nhiều ứng xử văn hóa giao tiếp trong học đường mất đi tôn chỉ “tôn sự trọng đạo”. Vì vậy, vai trò của người giáo viên là người trực tiếp tiếp xúc với học sinh và cha mẹ học sinh sẽ góp phần dẫn lối cho các chủ trương của nhà trường. Chú trọng đến những yếu tố ảnh hưởng đến sự tín nhiệm của học trò đối với giáo viên, nhà trường luôn khắc sâu khẩu hiệu “mỗi thầy cô giáo là tấm gương sáng đạo đức tự học và sáng tạo” cho học sinh noi theo. Vì vậy, để sáu văn hóa trở thành thói quen trong nếp sống hàng ngày thì chính các thầy cô của trường cũng đã và đang rèn luyện. Một số các biện pháp cụ thể các thầy cô đã áp dụng giáo dục nếp văn hóa Nguyễn Siêu như:
      - Văn hóa chào: Khi học trò chào cô cô cũng có cử chỉ thân thiện đáp lại.
      - Văn hóa xếp hàng: Học sinh xếp hàng trong mọi hoạt động tập thể: xếp hàng đầu giờ, giữa giờ, giờ về ra ô tô, lấy xe đạp, xếp hàng tại căng tin, rửa tay vào nhà ăn…
      - Văn hóa đọc: Sử dụng các tiết thư viện để đọc sách. Khuyến khích xây dựng thư viện tại lớp, chia sẻ sách hay và các bài viết về giá trị sống, các bài văn hay được gắn lên bảng tin của lớp. Nếp sống văn minh thanh lịch và các giá trị văn hóa cũng được tuyên truyền ngay tại lớp và các em được tiếp cận thường xuyên. 
      - Văn hóa tiết kiệm: Tắt điện, khóa nước, thu gom giấy vụn… được làm hàng ngày như một thói quen. 
      - Văn hóa bảo vệ môi trường: Vệ sinh lớp học, thực hiện khẩu hiệu “thấy rác là nhặt”, phân loại rác và bỏ rác đúng nơi quy định, không ăn kẹo cao su trong trường, trang trí lớp học sạch đẹp thân thiện và có kiểm tra đánh giá thi đua khen thưởng theo từng đợt. 
      - Văn hóa sử dụng điện thoại và các thiết bị điện tử thông minh: Giáo viên, học sinh tắt không sử dụng các thiết bị điện tử cá nhân trong giờ học, các giờ sinh hoạt ngoại khóa tập thể. Các thầy cô luôn định hướng về cách khai thác các thiết bị đó đúng mục đích học tập và phù hợp với tâm lý lứa tuổi. Cho phép sử dụng và giao tiếp trên mạng xã hội ở các trang chính thức và có sự kiểm duyệt của các nhà quản trị mạng. 
      Ngoài những yếu tố trên, nhà trường cùng rất quan tâm đến phong cách ăn mặc, tác phong, ứng xử, giao tiếp của giáo viên và học sinh cũng là những yếu tố quan trọng để góp phần xây dựng “Nếp Nguyễn Siêu”.
Thứ ba, vai trò của cha mẹ học sinh- vai trò đồng hành
     “Nếp Nguyễn Siêu” muốn được hình thành như một thói quen văn hóa thì theo chúng tôi, góp phần không nhỏ là “Nếp nhà”. Nhà trường luôn coi trọng phối kết hợp giáo dục đạo đức giữa gia đình và nhà trường. Giáo viên chủ nhiệm thường xuyên liên lạc và chia sẻ thông tin, thông báo chủ trương, hoạt động của nhà trường và kết quả học tập, rèn luyện đạo đức của học sinh qua hệ thống tin nhắn tổng đài, email, website để cha mẹ học sinh có thể đồng hành cùng nhà trường. Điều quan trọng là nhà trường đã gửi được thông điệp giáo dục qua đó nhận được sự ủng hộ, tiếng nói chung đồng trách nhiệm trong việc giáo dục học sinh của cha mẹ học sinh. Cá biệt còn có những bậc cha mẹ học sinh quan tâm đến giáo dục và trước những thực trạng tệ nạn học đường, họ đã lo lắng và đề xuất các giải pháp cùng nhà trường tháo gỡ. Vì vậy khi tuyên truyền thực hiện sáu văn hóa trong trường Nguyễn Siêu cha mẹ học sinh đã ưởng ứng và đã có nhiều gia đình quan tâm chú ý rèn các kỹ năng xã hội này cho học sinh ngay tại nhà. Ví dụ như ở nhà các con biết “đi thưa về chào”, biết xếp hàng ở nơi công cộng, trong quán ăn, khi qua đường… Đặc biệt, văn hóa sử dụng thiết bị điện tử thông minh ngày nay đang ăn sâu lan tỏa với tốc độ chóng mặt ở mọi nơi mọi lúc. Để có những biện pháp giáo dục cho học sinh có văn hóa sử dụng và xử lý thông tin trên mạng thì vai trò phối kết hợp giữa nhà trường, giáo viên, và cha mẹ học sinh là cực kỳ cần thiết quan trọng. Hiện tại vấn nạn “facebook” thiếu văn minh, học sinh bộc lộ sự tha hóa đạo đức (thậm chí chửi bố mẹ, giáo viên, bạn bè… bằng ngôn từ mà chúng gọi là “teen”) làm đau đầu và là nỗi lo lắng quan tâm của toàn xã hội. Chúng tôi thiết nghĩ các nhà giáo dục, các nhà cung cấp mạng, các nhà tâm lý học, một số cha mẹ học sinh nên tổ chức các buổi hội thảo để chia sẻ và tìm biện pháp ngăn chặn văn hóa xấu, định hướng tìm kiếm và phân loại thông tin văn hóa đúng đắn phù hợp với từng lứa tuổi. Cái gốc tệ nạn học đường trong giai đoạn hiện nay được bắt nguồn và lan tỏa nhanh chóng trong học sinh chính từ mạng xã hội mà điển hình là facebook. Vì vậy, việc quản lý ngăn chặn bằng cách “CẤM” thực sự rất khó kiểm soát, theo chúng tôi nên có bài học định hướng giáo dục học sinh ngay từ nhỏ để có văn hóa giao tiếp ứng xử ngay trên thế giới ảo online của học sinh.
     Con người tiến bộ mọi mặt theo thời gian là nhờ rèn luyện nhân cách trong gia đình, ở nhà trường, tại nhà và trong môi trường tốt đẹp của xã hội. Quá trình được giáo dục và trưởng thành trong nhà trường chiếm thời gian dài và có tính quyết định. Với tôn chỉ “Tri Hành Đạt Nhân”, Ban Giám hiệu trường THPT Nguyễn Siêu mong muốn thực hiện văn hóa học đường lành mạnh, tiến bộ để học sinh của nhà trường vừa có tri thức, vừa được giáo dục về nhân cách theo truyền thống văn hóa tốt đẹp của người Việt Nam, vừa có bản lĩnh biết làm chủ bản thân và lĩnh hội những văn hóa tiên tiến của thế giới để trở thành những công dân toàn cầu trong tương lai.
Văn hóa học đường Nguyễn Siêu - Nếp Nguyễn Siêu
          Nguyễn Thị Minh Thúy 
Phó Hiệu trưởng trường THPT Nguyễn Siêu